- Najnowsze badania ujawniają, że przetworzona żywność wywołuje w organizmie zupełnie inne reakcje niż naturalne produkty, nawet jeśli ich skład odżywczy jest identyczny.
- Odkryto, że jedzenie wysoko przetworzone prowadzi do silniejszego wyrzutu insuliny oraz specyficznych zmian w aktywności mózgu, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za motywację.
- Odkrycia naukowców z USA i Brazylii zmieniają perspektywę na to, dlaczego przetworzone produkty mogą szkodzić naszemu zdrowiu, wskazując na sam proces ich wytwarzania, a nie tylko skład.
Przetworzona żywność: nie tylko kalorie i cukier, ale coś więcej
Współczesna nauka coraz mocniej podkreśla związek między spożywaniem żywności ultraprzetworzonej a pogorszeniem stanu zdrowia. Eksperci od dawna wiedzieli, że produkty takie jak gotowe dania, słodzone napoje czy przetworzone przekąski sprzyjają otyłości, incydentom sercowo-naczyniowym, cukrzycy typu 2, a nawet niektórym problemom ze zdrowiem psychicznym.
Dotychczas jednak skupiano się głównie na ich wysokiej zawartości kalorii, prostych węglowodanów czy niezdrowych tłuszczów. Najnowsze badanie, opublikowane w prestiżowym "Nature Metabolism", rzuca nowe światło na ten problem, sugerując, że to sam sposób przetworzenia żywności może być kluczowy.
Profesor Alex DiFeliceantonio z Virginia Tech w USA, współautorka badania, podkreśla: "Jeśli spojrzymy na dane populacyjne - widać, że osoby spożywające duże ilości żywności ultraprzetworzonej częściej mają gorsze wyniki zdrowotne". Jej zespół postawił sobie pytanie: "Wiemy, że większość żywności ultraprzetworzonej zawiera dużo tłuszczu i cukru, a mało błonnika i białka.
Ale jeśli sztucznie utrzymamy wszystkie te elementy na takim samym poziomie, to czy w samym sposobie przetworzenia jest coś, co prowadzi do odmiennej reakcji organizmu?". Okazuje się, że tak.
Niezwykły eksperyment: co dzieje się po posiłku?
Aby znaleźć odpowiedź, naukowcy z Virginia Tech i Uniwersytetu w Sao Paulo w Brazylii przeprowadzili eksperyment z udziałem 57 zdrowych osób w wieku od 18 do 45 lat. 32 uczestników przeszło zarówno testy metaboliczne, jak i badanie mózgu metodą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI), które pozwala śledzić aktywność neuronów.
Każdy z ochotników, podczas oddzielnych sesji, spożywał dwa rodzaje posiłków: naturalne i wysoko przetworzone.
Kluczowe było to, że posiłki te były tak dobrane, aby nie różniły się pod względem:
- kaloryczności,
- zawartości węglowodanów,
- zawartości tłuszczów,
- zawartości białek,
- zawartości wody,
- zawartości soli,
- masy.
Celem było wyizolowanie wpływu samego stopnia przetworzenia żywności, niezależnie od jej składu odżywczego.
Metabolizm reaguje inaczej: szokujące wyniki
Wyniki zaskoczyły nawet samych badaczy. "Byliśmy zszokowani, gdy okazało się, że różnił się każdy pojedynczy parametr metaboliczny" - mówi Zach Hutelin, jeden z naukowców. Po spożyciu posiłków ultraprzetworzonych zaobserwowano, że odpowiedź insulinowa była znacznie silniejsza, a poziom cukru we krwi pozostawał nieco podwyższony przez dłuższy czas.
Co więcej, posiłki ultraprzetworzone powodowały większe wydzielanie insuliny i większy wydatek energetyczny, ale jednocześnie organizm wykorzystywał mniej węglowodanów jako źródło energii. Oznacza to, że przetworzone jedzenie sprawia, że nasz organizm inaczej zarządza energią, mimo identycznej kaloryczności i makroskładników.
Mózg w grze: motywacja i nagroda
Naukowcy przyjrzeli się także reakcjom mózgu. Ochotnicy obserwowali zdjęcia wysoko- oraz minimalnie przetworzonej żywności, a następnie określali, ile byliby skłonni za nią zapłacić. Choć nie deklarowali większej chęci zapłaty za któryś z rodzajów żywności, badanie fMRI wykazało różnice w aktywności obszarów mózgu zaangażowanych w uczenie się, motywację i odczuwanie nagrody.
Co ciekawe, te rozbieżności w tym, jak uczestnicy spalali węglowodany po obu rodzajach posiłków, były powiązane z różnicami w reakcji ich mózgów na oglądane zdjęcia jedzenia. To sugeruje, że przetwarzanie żywności może wpływać na subtelne mechanizmy w mózgu, które sterują naszymi zachowaniami żywieniowymi.
Dlaczego stopień przetworzenia ma kluczowe znaczenie?
Wyniki tego badania wnoszą ważny wkład w toczącą się od dawna debatę naukową. Carlos A. Monteiro, znany brazylijski epidemiolog, który nie brał udziału w badaniu, zwraca uwagę: "Jedna z kluczowych debat w literaturze naukowej dotyczy tego, czy związek ultraprzetworzonej żywności z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi wynika raczej z jej składu odżywczego, czy z samego stopnia przetworzenia".
Dodaje, że "To nowe i ważne osiągnięcie, ponieważ to mózg ostatecznie reguluje zachowania żywieniowe". Odkrycia te sugerują, że nie tylko to, co jemy, jest ważne, ale także to, jak nasza żywność jest przygotowana. Sam proces technologiczny, niezależnie od składu chemicznego, może w jakiś sposób zmieniać sposób, w jaki nasz organizm i mózg reagują na pokarm.
Kolejne kroki: co dalej z badaniami?
Obecne badanie objęło młode i zdrowe osoby. Naukowcy planują dalsze kroki, chcąc sprawdzić, jak przetworzona żywność wpływa na inne grupy wiekowe czy osoby z różnymi schorzeniami. Zamierzają także wykorzystać dłuższe okresy obserwacji, większe porcje oraz różnorodne kombinacje naturalnych i wysoko przetworzonych produktów.
W planach jest również dokładniejsze przyjrzenie się działaniu konkretnych składników, takich jak chemiczne dodatki do żywności. Te przyszłe badania mogą dostarczyć jeszcze więcej dowodów na to, jak ważna jest świadomość wpływu przetworzonej żywności na nasze zdrowie.
