Można mieć nadwagę i być niedożywionym. Pięć sygnałów ostrzegawczych łatwo pomylić ze starzeniem

Pusta lodówka, przeterminowane jedzenie i coraz luźniejsze ubrania mogą być sygnałami niedożywienia. Problem nie dotyczy wyłącznie osób szczupłych, ponieważ niedobory żywieniowe występują również u osób z nadwagą i otyłością. Francuski lekarz Gérald Kierzek wyjaśnia, na jakie zmiany w codziennym funkcjonowaniu bliskich warto zwrócić uwagę i kiedy utrata masy ciała powinna niepokoić.

Można mieć nadwagę i być niedożywionym. Pięć sygnałów ostrzegawczych łatwo pomylić ze starzeniem
Autor: getty/ Getty Images Można mieć nadwagę i być niedożywionym. Pięć sygnałów ostrzegawczych łatwo pomylić ze starzeniem

Niedożywienie nie zawsze jest widoczne na pierwszy rzut oka. Osoba, która traci masę mięśniową, nadal może mieć nadwagę, a jej pogarszająca się sprawność przez długi czas pozostawać niezauważona przez rodzinę.

Z okazji francuskiego krajowego tygodnia poświęconego niedożywieniu dr Gérald Kierzek w audycji „Les conseils du Docteur Kierzek” na antenie ICI zwraca uwagę na problem, który we Francji dotyczy około 2 milionów osób. Lekarz podkreśla, że przy ocenie stanu odżywienia liczy się nie tylko aktualna masa ciała, lecz także jej zmiany, sposób odżywiania i siła mięśni.

Poradnik Zdrowie – COSBAR, otyłość i wyzwania pacjentów

Niedożywienie może występować również u osób z nadwagą i otyłością

Do niedożywienia dochodzi, gdy organizm otrzymuje zbyt mało energii i przede wszystkim białka w stosunku do swoich potrzeb. Stopniowo traci zapasy, w tym tkankę mięśniową, co odbija się na codziennej sprawności.

Zmniejszenie masy i siły mięśni może prowadzić do nasilonego zmęczenia, częstszych upadków, problemów z gojeniem się ran i stopniowej utraty samodzielności.

Szczególnie łatwo przeoczyć niedożywienie u osób z nadwagą. Nawet wysoka masa ciała nie wyklucza znacznej utraty mięśni, do której może dojść między innymi w następstwie choroby lub niezamierzonego chudnięcia.

Dr Gérald Kierzek podkreśla, że nie należy utożsamiać kontrolowanego odchudzania prowadzonego pod nadzorem specjalisty z niezamierzoną utratą masy ciała.

Utrata 3 kg w miesiąc może być sygnałem alarmowym. Kiedy chudnięcie powinno niepokoić?

Według kryteriów francuskiego Wysokiego Urzędu ds. Zdrowia (HAS) uwagę powinna zwrócić niezamierzona utrata:

  • co najmniej 5 proc. masy ciała w ciągu miesiąca,
  • co najmniej 10 proc. masy ciała w ciągu sześciu miesięcy.

Dr Gérald Kierzek podaje przykład osoby ważącej 60 kg, która w ciągu miesiąca schudła o 3 kg. Taka zmiana powinna skłonić do konsultacji medycznej.

Sama utrata masy ciała nie wystarcza jednak do rozpoznania niedożywienia. Specjalista musi również ocenić ilość spożywanego jedzenia, stan zdrowia pacjenta i okoliczności, w których doszło do spadku wagi.

8 objawów niedożywienia, które można zauważyć podczas wizyty u seniora

Pierwsze sygnały niedożywienia można dostrzec podczas zwykłej wizyty u starszych rodziców lub dziadków. Warto przyjrzeć się nie tylko ich wyglądowi, lecz także zawartości lodówki i temu, jak radzą sobie z codziennymi czynnościami.

Dr Gérald Kierzek wymienia osiem zmian, które powinny zwrócić uwagę bliskich:

  • niedawna, niezamierzona utrata masy ciała,
  • ubrania, które stały się za duże,
  • pusta lodówka,
  • gromadzące się przeterminowane produkty spożywcze,
  • pomijanie posiłków lub jedzenie znacznie mniejszych porcji,
  • nietypowe lub nasilające się zmęczenie,
  • powtarzające się lub coraz częstsze upadki,
  • narastające trudności ze wstawaniem z krzesła, które mogą świadczyć o utracie siły mięśniowej.

Pojedynczy objaw nie przesądza o niedożywieniu. Szczególnie niepokojące jest jednak występowanie kilku sygnałów jednocześnie u osoby starszej, pacjenta z chorobą nowotworową, niewydolnością serca lub osoby przebywającej w szpitalu.

Dlaczego seniorzy są szczególnie narażeni na niedożywienie?

W przypadku osób starszych ilość spożywanego jedzenia może stopniowo się zmniejszać, a domownicy i bliscy nie zawsze zauważają ten problem.

Do niedożywienia u seniorów mogą przyczyniać się osłabienie apetytu, choroby, pogorszenie smaku i węchu oraz problemy z uzębieniem. Trudności z przygotowywaniem i spożywaniem posiłków bywają szczególnie trudne do wychwycenia, gdy bliska osoba mieszka samotnie lub izoluje się od otoczenia.

Dr Gérald Kierzek zaleca, aby seniorzy ważyli się raz w miesiącu i zapisywali wyniki. Regularne pomiary pozwalają dostrzec stopniowe chudnięcie, które trudno zauważyć podczas sporadycznych spotkań.

Jak pomóc niedożywionej osobie starszej? 5 sposobów na wzbogacenie diety

Gdy senior traci apetyt i zaczyna jeść mniej, nie zawsze rozwiązaniem jest zwiększanie wielkości porcji. Można natomiast zmodyfikować posiłki w taki sposób, aby dostarczały więcej energii i składników odżywczych.

Wśród zaleceń omawianych przez lekarza znalazły się:

  • uwzględnianie źródła białka w posiłkach,
  • wzbogacanie potraw bez znacznego zwiększania ich objętości,
  • podawanie mniejszych posiłków i przekąsek w ciągu dnia,
  • uwzględnianie preferencji smakowych seniora, aby jedzenie nadal sprawiało mu przyjemność,
  • kontrola stanu uzębienia lub protezy dentystycznej, jeśli pojawiają się problemy z gryzieniem i żuciem.

W przypadku osób przewlekle chorych zmiany w diecie należy omówić ze specjalistą. Nie powinno się samodzielnie ustalać ilości spożywanego białka ani wprowadzać specjalistycznych preparatów odżywczych bez konsultacji.

Jeżeli modyfikacja posiłków nie wystarcza lub istnieje podejrzenie ciężkiego niedożywienia, lekarz może zalecić doustne preparaty odżywcze w ramach leczenia żywieniowego.

Niezamierzone chudnięcie, regularne pomijanie posiłków i wyraźne osłabienie siły mięśniowej wymagają konsultacji lekarskiej. W przypadku starszej lub przewlekle chorej osoby nie warto czekać, aż utrata masy ciała stanie się widoczna na pierwszy rzut oka.

Niedożywienie seniorów w Polsce. Problem nasila się wraz z wiekiem

Niedożywienie osób starszych jest poważnym problemem również w Polsce. Z ogólnopolskiego badania PolSenior2, przeprowadzonego pod kierunkiem Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, wynika, że niedożywienie dotyczyło 3,2 proc. osób w wieku 60 lat i więcej, a kolejnych 23,6 proc. było nim zagrożonych. Szczególnie niepokojące wyniki odnotowano wśród najstarszych kobiet. W grupie powyżej 90. roku życia niedożywienie stwierdzono u 18 proc. seniorek, natomiast ryzyko jego wystąpienia aż u 53 proc.

Polscy badacze zwracają również uwagę na problemy z uzębieniem, które mogą utrudniać spożywanie pełnowartościowych posiłków. Według wyników PolSenior2 jedynie 21 proc. seniorów zachowało funkcjonalne uzębienie, a 30 proc. nie miało ani jednego własnego zęba. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje również na inne czynniki sprzyjające niedożywieniu, w tym szybsze odczuwanie sytości, pogorszenie smaku i węchu, depresję, otępienie oraz choroby utrudniające samodzielne przygotowywanie posiłków. Niedostateczna podaż energii i białka może prowadzić do postępującej utraty mięśni, a w konsekwencji ograniczenia samodzielności seniora.

Źródła

  • Doctissimo
  • PolSenior2
  • Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej