Produkty bez cukru często uchodzą za zdrowszą alternatywę dla tradycyjnych słodyczy i napojów. Słodziki pozwalają ograniczyć ilość cukru w diecie, dlatego sięgają po nie również osoby z cukrzycą. Znajdziemy je w napojach gazowanych, wodach smakowych, energetykach, jogurtach i deserach o obniżonej kaloryczności. Można je także kupić osobno i dodawać do potraw. Czy jednak zastępowanie cukru słodzikami pozostaje bez znaczenia dla zdrowia mózgu? Naukowcy z Brazylii przez osiem lat obserwowali niemal 13 tysięcy dorosłych, sprawdzając, czy ilość spożywanych substancji słodzących ma związek ze zmianami pamięci i sprawności umysłowej. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Neurology” są niepokojące, choć nie dowodzą, że słodziki bezpośrednio uszkadzają mózg.
Słodziki a pamięć. Co wykazało badanie niemal 13 tysięcy osób?
Naukowcy przez około osiem lat obserwowali 12 772 dorosłych mieszkańców Brazylii. Na początku uczestnicy mieli średnio 52 lata. W ankietach podawali, co jedli i pili przez poprzedni rok. Na tej podstawie oszacowano spożycie siedmiu substancji słodzących i podzielono badanych na trzy grupy.
Osoby spożywające najmniej słodzików przyjmowały ich średnio 20 mg dziennie, a te z najwyższym spożyciem 191 mg. Dla porównania podobna ilość aspartamu może znajdować się w jednej puszce napoju light. Najwięcej spośród badanych substancji spożywano sorbitolu, średnio 64 mg dziennie.
Pamięć i zdolności poznawcze sprawdzano trzykrotnie: na początku, w połowie i pod koniec obserwacji. Testy obejmowały zapamiętywanie i przypominanie sobie słów, płynność wypowiedzi, pamięć roboczą oraz szybkość przetwarzania informacji.
U osób spożywających najwięcej słodzików wyniki pogarszały się o 62 proc. szybciej niż w grupie o najniższym spożyciu. Różnica odpowiadała około 1,6 dodatkowego roku starzenia poznawczego. Przy umiarkowanym spożyciu pogorszenie następowało o 35 proc. szybciej, co odpowiadało około 1,3 roku.
W analizie uwzględniono między innymi wiek, płeć, nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia. Podane wartości nie oznaczają jednak, że mózg uczestników biologicznie postarzał się o dodatkowe miesiące czy lata. To sposób przedstawienia różnic w wynikach testów.
Aspartam, erytrytol, ksylitol. Które słodziki znalazły się na liście?
Z szybszym pogarszaniem pamięci i innych zdolności poznawczych powiązano sześć substancji:
- Aspartam
- Sacharyna
- Acesulfam K
- Erytrytol
- Sorbitol
- Ksylitol
Pierwsze trzy to intensywne substancje słodzące. Erytrytol, sorbitol i ksylitol należą natomiast do alkoholi cukrowych.
Badano również tagatozę, ale w jej przypadku nie stwierdzono podobnej zależności. Nie oznacza to, że chroni pamięć ani że jest bezpieczniejsza od pozostałych zamienników cukru.
„Niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące często uważa się za zdrową alternatywę dla cukru. Nasze wyniki sugerują jednak, że niektóre z nich mogą z czasem niekorzystnie wpływać na zdrowie mózgu” - mówi dr Claudia Kimie Suemoto z Uniwersytetu w São Paulo, współautorka badania.
Słodziki a cukrzyca. U tych osób zależność była wyraźniejsza
Nie u wszystkich uczestników stwierdzono podobne wyniki. U osób poniżej 60. roku życia większe spożycie słodzików wiązało się z szybszym pogarszaniem zdolności poznawczych, zwłaszcza płynności słownej. U badanych powyżej 60 lat takiej zależności nie zaobserwowano.
Silniejszy związek występował także u osób z cukrzycą. To istotne, ponieważ chorzy często zastępują cukier słodzikami.
„Chociaż stwierdziliśmy związek z pogarszaniem się funkcji poznawczych u osób w średnim wieku, zarówno z cukrzycą, jak i bez niej, osoby chore na cukrzycę częściej używają sztucznych substancji słodzących zamiast cukru” - mówi Suemoto.
Badaczka zaznacza, że wyniki trzeba jeszcze potwierdzić. Naukowcy chcą również sprawdzić, czy inne zamienniki cukru, takie jak mus jabłkowy, miód, syrop klonowy czy cukier kokosowy, mogłyby być korzystniejszym rozwiązaniem. Na razie nie ma na to odpowiedzi.
Czy słodziki uszkadzają mózg? Tego naukowcy nie potwierdzili
Badanie wykazało związek między spożyciem sześciu substancji a szybszym pogarszaniem pamięci. Nie dowiodło jednak, że to słodziki były przyczyną tych zmian.
Wyniki mają kilka ograniczeń. Dane o diecie pochodziły z ankiet, więc uczestnicy mogli pomijać niektóre produkty lub niedokładnie określać ich ilość. Nie można też wykluczyć wpływu innych czynników zdrowotnych, których nie udało się uwzględnić w analizie.
Ponadto sprawdzono tylko siedem zamienników cukru. Wniosków nie należy więc odnosić do wszystkich substancji słodzących dostępnych na rynku.
Potrzebne są dalsze badania, które pozwolą ustalić, czy słodziki rzeczywiście wpływają na pamięć, dlaczego związek był silniejszy u osób z cukrzycą i przed 60. rokiem życia oraz czy poszczególne substancje różnią się pod względem długotrwałego wpływu na zdrowie.
9
Źródła
- www.sciencedaily.com
- Gonçalves N.G. i wsp., „Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline”, „Neurology”, 2025, 105(7).
- Holland T.M., „The Dark Side of Sweet”, „Neurology”, 2025, 105(7).
h
