- Popularna guma ksantanowa, dodawana do wielu produktów spożywczych, może przyczyniać się do rozwoju stanów zapalnych jelita grubego.
- Brazylijscy naukowcy odkryli w badaniach na szczurach, że długotrwałe spożywanie tego zagęstnika zmienia mikrobiotę i uszkadza barierę jelitową.
- Eksperci podkreślają potrzebę dalszych badań i zwracają uwagę na ryzyko związane z codziennym spożyciem substancji, zwłaszcza u wrażliwych grup.
Guma ksantanowa pod lupą. Czy popularny dodatek szkodzi jelitom?
Guma ksantanowa to popularny dodatek, który znajdziemy w wielu produktach spożywczych - od lodów i jogurtów po sosy czy makarony bezglutenowe. Najnowsze brazylijskie badania na szczurach, opublikowane w czasopiśmie "PLOS One", rzucają nowe światło na bezpieczeństwo tego powszechnie stosowanego zagęstnika. Naukowcy odkryli, że długotrwałe spożywanie gumy ksantanowej może prowadzić do poważnych zmian zapalnych w jelicie grubym.
Wyniki te są szczególnie istotne, ponieważ choć badania prowadzono na zwierzętach, sugerują one potencjalne zagrożenie dla ludzkiego zdrowia, zwłaszcza przy codziennym i skumulowanym spożyciu. Odkrycie to może zmienić sposób, w jaki postrzegamy dodatki do żywności, i wzbudzić obawy dotyczące produktów wysokoprzetworzonych, w których guma ksantanowa jest stałym składnikiem.
Czym jest guma ksantanowa i gdzie ją znajdziemy?
Guma ksantanowa to złożony cukier (polisacharyd), wytwarzany w procesie fermentacji węglowodanów przez bakterie Xanthomonas campestris. Te same bakterie naturalnie atakują rośliny, np. powodując psucie się kapusty. Dzięki swoim właściwościom zagęszczającym, stabilizującym i żelującym, guma ksantanowa jest szeroko stosowana w przemyśle spożywczym.
Spotkamy ją w składzie lodów, jogurtów, ciast, sosów, a także makaronów bezglutenowych. Dodaje się ją również do napojów przeznaczonych dla osób cierpiących na dysfagię, czyli trudności w połykaniu.
Jak guma ksantanowa wpływa na jelita? Wyniki badań na szczurach
Aby dokładnie zbadać, jak ten dodatek wpływa na jelita, brazylijscy naukowcy z Universidade Federal de Sao Paulo (UNIFESP) przeprowadzili eksperyment na szczurach. Przez dziesięć tygodni gryzonie regularnie otrzymywały gumę ksantanową wraz z pożywieniem.
Badania wykazały, że substancja ta wywołała u zwierząt:
- stan zapalny okrężnicy, czyli końcowej części jelita grubego,
- istotne zmiany w składzie bakterii jelitowych (mikrobiocie),
- utratę integralności, czyli szczelności bariery ochronnej jelit.
Stan zapalny objawiał się zwiększoną liczbą komórek odpornościowych (limfocytów) w ścianie jelita.
Naukowcy zaobserwowali także wzrost poziomu substancji zapalnych, takich jak cytokiny IL-1beta i TNF-alfa, które nasilają reakcję zapalną. "Szczególnie TNF-alfa wiąże się z obumieraniem komórek wyściełających jelito oraz z rozwojem chorób zapalnych" - skomentowała Alessandra Rischiteli, współautorka badania.
Badania histologiczne potwierdziły, że stan zapalny był silniejszy u gryzoni otrzymujących średnie i wysokie dawki gumy ksantanowej.
Dlaczego bariera jelitowa staje się bardziej przepuszczalna?
Badania biochemiczne pokazały wzrost stężenia w komórkach nabłonka jelitowego białka o nazwie klaudyna-2. Białko to, choć jest częścią połączeń uszczelniających nabłonek jelitowy, w rzeczywistości odpowiada za tworzenie mikroskopijnych kanałów. Dlatego wzrost jego stężenia świadczy o zmniejszeniu integralności bariery jelitowej i jej większej przepuszczalności.
Oznacza to, że jelita stają się mniej szczelne, co może prowadzić do przenikania do krwiobiegu niepożądanych substancji.
Zaburzona równowaga bakterii jelitowych
Choć ogólna różnorodność bakterii jelitowych nie zmieniła się znacząco, przewlekłe spożywanie gumy ksantanowej zaburzyło ich równowagę. Zaobserwowano na przykład wzrost liczebności bakterii należących do typu Elusimicrobiota, które są powiązane ze stanami zapalnymi.
Według Rischiteli, wskazuje to na stan dysbiozy, czyli zakłócenia prawidłowego funkcjonowania mikrobioty, nawet przy braku istotnych zmian w dominujących grupach bakterii.
Codzienne spożycie budzi obawy. Co radzą eksperci?
"Nie chodzi tu o demonizowanie gumy ksantanowej. Istotne jest raczej podkreślenie potrzeby inwestowania w badania translacyjne z udziałem ludzi. Możliwe, że sporadyczne spożywanie jej w niewielkich ilościach jako dodatku do żywności nie szkodzi zdrowiu. Obawy budzi natomiast codzienne jej spożywanie jako składnika oraz skumulowany efekt działania tego zagęstnika" - wyjaśniła specjalistka.
Rischiteli przypomniała, że guma ksantanowa wzbudza coraz większe zainteresowanie w środowisku naukowym i klinicznym, ponieważ jest powszechnie stosowana w codziennej diecie dzieci i osób starszych cierpiących na dysfagię. Występuje także w żywności wysokoprzetworzonej, suplementach diety i odżywkach białkowych.
W tym kontekście kluczowe są zalecenia światowych towarzystw naukowych, które podkreślają konieczność unikania żywności wysokoprzetworzonej oraz produktów z wysoką zawartością dodatków spożywczych.
W przypadku pacjentów z dysfagią, którzy wymagają zagęstników, a nie tolerują naturalnych zamienników (takich jak skrobia kukurydziana), priorytetem jest minimalizowanie negatywnych skutków zdrowotnych. "Na podstawie wyników badania zaleca się monitorowanie stanu zdrowia jelit oraz stosowanie strategii ochronnych, na przykład przyjmowanie probiotyków" - oceniła Rischiteli.
Tragiczne konsekwencje dla wcześniaków. Czy badania wyjaśniają dawne przypadki?
Wyniki brazylijskich badań mogą również pomóc wyjaśnić, dlaczego wcześniej powiązano gumę ksantanową z przypadkami martwiczego zapalenia jelit u wcześniaków w USA. W 2012 roku u 22 noworodków, po spożyciu mieszanki mlecznej zagęszczonej tym dodatkiem, wystąpił groźny stan zapalny jelit, prowadzący do obumarcia tkanki jelitowej. Zmarło co najmniej troje niemowląt.
Od tamtej pory amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zakazała stosowania gumy ksantanowej w żywieniu wcześniaków i zaleca całkowite unikanie jej podawania niemowlętom. "Do tej pory związek między gumą ksantanową a chorobą u niemowląt był jedynie hipotezą kliniczną lub obserwacją empiryczną.
Badanie przeprowadzone na szczurach dowiodło istnienia związku przyczynowo-skutkowego - czyli tego, że guma ksantanowa faktycznie wywołuje stan zapalny" - skomentowała prof. Claudia Oller, która koordynowała badanie.
