Białko jest jednym z kluczowych składników organizmu i pełni funkcje budulcowe oraz regulacyjne. Uczestniczy w tworzeniu mięśni, kości, skóry i narządów wewnętrznych, a także w produkcji enzymów, hormonów i przeciwciał odpowiedzialnych za działanie układu odpornościowego. Bierze udział w transporcie substancji, utrzymaniu równowagi płynów i procesach regeneracji tkanek.
Niedobór białka - objawy
Dzienne zapotrzebowanie zależy od wieku, masy ciała, poziomu aktywności i celów zdrowotnych, jednak przyjmuje się zakres od 0,8 do 1 grama na kilogram masy ciała. Niedobór białka występuje rzadko i najczęściej wynika z ogólnie zbyt niskiej podaży energii. „Najczęściej jest to związane z ogólnie niewystarczającym spożyciem jedzenia. Większość osób z niedoborem białka zmaga się z chorobą przewlekłą, która wpływa na apetyt. Czasami dotyczy to osób na diecie wybiórczej, które nie wiedzą, czym zastąpić produkty bogate w białko” – mówi Natalie Romito, dietetyczka. Objawy zwykle nie występują pojedynczo, lecz pojawiają się jednocześnie i obejmują różne układy organizmu.
Skutki niedoboru białka
Jednym z objawów niedoboru białka może być obrzęk, czyli zatrzymywanie płynów w tkankach, widoczne najczęściej w obrębie rąk i nóg. W ciężkich przypadkach niedożywienia białkowego rozwija się kwashiorkor, w którym obrzęki wynikają z niedoboru albuminy odpowiedzialnej za utrzymanie równowagi płynów. „Obrzęk może być oznaką niedoboru białka, ale może mieć wiele przyczyn, dlatego pojedynczy objaw nie oznacza automatycznie zbyt niskiego spożycia białka” – dodaje dietetyczka. Niedobór białka wpływa również na funkcjonowanie układu odpornościowego, ponieważ organizm potrzebuje go do produkcji przeciwciał zwalczających bakterie, wirusy i toksyny. Częstsze infekcje mogą współwystępować z innymi objawami, zwłaszcza gdy niedobór dotyczy także innych składników odżywczych, co sprzyja stanowi zapalnemu i stresowi oksydacyjnemu. U dzieci niedobór może wpływać na wzrost i rozwój, ponieważ ogranicza dostępność materiału budulcowego dla kości i mięśni.
Utrata mięśni, zmiany skóry i masa ciała przy niedoborze białka
Przy niedoborze białka organizm wykorzystuje jego zapasy zgromadzone w mięśniach, aby utrzymać podstawowe funkcje życiowe. „Jeśli nie dostarczasz wystarczającej ilości białka, organizm sięga po to, które znajduje się w mięśniach. U osób z ciężkim niedożywieniem może to dotyczyć nawet mięśnia sercowego, co stanowi poważne zagrożenie” – zaznacza ekspertka. Utrata masy mięśniowej wpływa na tempo przemiany materii. Spadek masy ciała może wynikać z niedostatecznej podaży kalorii, natomiast wzrost masy może pojawić się po powrocie do wcześniejszego sposobu odżywiania przy jednoczesnym spowolnieniu metabolizmu. Niedobór białka wpływa również na wygląd skóry i włosów. Włosy stają się łamliwe i mogą wypadać, a skóra staje się sucha i blada, ponieważ organizm kieruje dostępne zasoby do najważniejszych narządów.
Skutki zdrowotne niedoboru białka
Białko jest niezbędne do utrzymania prawidłowej struktury kości, ponieważ kolagen stanowi ich główny składnik. „Kolagen jest głównym białkiem budującym kości i jest niezbędny, aby były one mocne i elastyczne” – wyjaśnia dietetyczka. Zbyt niska podaż białka może zwiększać ryzyko złamań. Białko uczestniczy także w produkcji hemoglobiny. „Białka są potrzebne do produkcji hemoglobiny, głównego składnika czerwonych krwinek. Czy niedobór białka jest główną przyczyną anemii? Prawdopodobnie nie, ale może wpływać na obniżenie jej poziomu” – dodaje.
Jak uzupełnić niedobór białka w diecie
Zwiększenie podaży białka polega na jego równomiernym rozłożeniu w ciągu dnia i uwzględnieniu w każdym posiłku. Dotyczy to zarówno produktów pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego, takich jak rośliny strączkowe, tofu czy edamame. „Najlepiej rozłożyć spożycie białka na cały dzień, zamiast dostarczać je tylko w jednym posiłku. Źródła pełnowartościowe są najlepsze, ale jeśli to konieczne, odżywki białkowe mogą pomóc uzupełnić braki” – mówi Romito. W przypadku zmiany apetytu lub trudności z pokryciem zapotrzebowania wskazana jest konsultacja z lekarzem lub dietetyczką, która może ocenić przyczynę problemu i zaproponować odpowiednie postępowanie.
