Kawa przez lata była demonizowana, oskarżana o negatywny wpływ na serce i układ nerwowy. Dziś, dzięki postępom w nauce, jej wizerunek przeszedł rewolucyjną metamorfozę. Okazuje się, że ten codzienny napój, spożywany świadomie i z umiarem, może być potężnym sprzymierzeńcem naszego zdrowia. Jednym z najbardziej wpływowych głosów w tej debacie jest Tim Spector, wybitny epidemiolog i ekspert w dziedzinie mikrobioty jelitowej, który rzuca nowe światło na związek między kawą a naszym wewnętrznym ekosystemem.
Czy kawa jest zdrowa?
Tim Spector, współzałożyciel firmy żywieniowej Zoe i autorytet w dziedzinie mikrobioty jelitowej, w artykule opublikowanym w "The Telegraph" otwarcie przyznaje, że w latach 80., podczas studiów medycznych, kawa była uważana za "bardzo niebezpieczną, szczególnie dla serca". To przekonanie było tak silne, że sam Spector, mimo zamiłowania do herbaty, unikał kawy. Dziś, z perspektywy dekad badań, epidemiolog podkreśla: "To świetny przykład tego, jak medycyna czasem się myli". Współczesne badania naukowe jednoznacznie wskazują, że kawa, spożywana z umiarem, nie tylko nie jest szkodliwa dla serca, ale wręcz przynosi szereg korzyści zdrowotnych. To przesunięcie paradygmatu z "potencjalnie szkodliwej" do "prozdrowotnej" napoju jest wynikiem dogłębnej analizy jej składu i wpływu na organizm ludzki, w tym na niezwykle ważny mikrobiom jelitowy.
Kawa a mikrobiom jelitowy
Spector w swoich badaniach kładzie nacisk na fundamentalną rolę różnorodności mikrobiomu jelitowego. Według niego, osoby regularnie pijące kawę mają tendencję do posiadania bardziej zróżnicowanego ekosystemu mikrobiologicznego w jelitach niż osoby, które kawy nie piją. Ta różnorodność jest kluczowym czynnikiem, który nauka wiąże z lepszą równowagą trawienną i metaboliczną. Nie jest to jedynie obserwacja anegdotyczna. Badania wykazały, że pewne mikroby, takie jak wspomniane przez Spectora Lawsonibacter, rozwijają się dzięki związkom obecnym w kawie. Produkują one metabolity, które pomagają regulować kluczowe procesy w organizmie, takie jak stany zapalne i poziom cukru we krwi. To oznacza, że kawa działa jak prebiotyk, odżywiając pożyteczne bakterie w naszych jelitach i wspierając ich prawidłowe funkcjonowanie.
Czy kawa jest zdrowa na serce?
Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć, jest fakt, że kawa nie jest już kojarzona z gorszym profilem sercowo-naczyniowym. Wręcz przeciwnie, liczne, najnowsze badania potwierdziły odwrotną zależność między umiarkowanym spożyciem kawy a obniżonym ryzykiem chorób serca. Badania przeprowadzone na dużych grupach populacyjnych wykazały, że osoby regularnie pijące kawę mają o około 15% niższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu do tych, którzy kawy nie piją. Co ciekawe, korzyści te obserwuje się zarówno w przypadku kawy tradycyjnej, jak i bezkofeinowej. Sugeruje to, że to bioaktywne związki obecne w kawie, a nie sama kofeina, odpowiadają za jej działanie ochronne.
To niższe ryzyko nie jest odosobnioną liczbą. Badania opublikowane w prestiżowych czasopismach, takich jak "Ageing Research Reviews" i "European Heart Journal", potwierdzają, że umiarkowane spożycie kawy (zazwyczaj od dwóch do czterech filiżanek dziennie) wiąże się z niższą śmiertelnością z wszystkich przyczyn oraz ze zmniejszeniem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, szczególnie jeśli kawa jest spożywana rano.
Co zawiera kawa?
Spector wykracza poza epidemiologię, wyjaśniając, w jaki sposób kawa może przynosić te korzyści. Kawa zawiera błonnik rozpuszczalny i polifenole – związki, które mogą odżywiać korzystne bakterie jelitowe i zmniejszać ogólnoustrojowe stany zapalne. Stany zapalne są kluczowym czynnikiem w rozwoju wielu chorób przewlekłych, dlatego ich redukcja jest niezwykle ważna dla zdrowia. W wywiadzie ekspert podkreśla: "Osoby pijące kawę mają bardziej zróżnicowany mikrobiom jelitowy niż osoby niepijące kawy", a ta różnorodność jest związana z lepszym ogólnym stanem zdrowia. Z tego powodu Spector uważa, że "kawa jest prawdopodobnie najzdrowszym napojem, jaki istnieje. Powiedziałbym, że matcha i zielona herbata zajmują odpowiednio drugie i trzecie miejsce".
Jednym z aspektów, na który zwraca uwagę specjalista, jest obecność błonnika rozpuszczalnego. Filtrowana filiżanka kawy dostarcza około 1,5 grama błonnika, co jest ilością porównywalną do zawartości błonnika w mandarynce. Ten błonnik działa jak pokarm dla niektórych bakterii jelitowych, pomagając w utrzymaniu zrównoważonego ekosystemu trawiennego.
Wpływ kawy na mózg, chorobę Alzheimera i Parkinsona
Oprócz wpływu na mikrobiom i serce, spożycie kawy wiąże się również z lepszą koncentracją, poprawą nastroju i zwiększoną energią w krótkim terminie. W dłuższej perspektywie, różne badania łączą kawę z niższym ryzykiem chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera i Parkinsona, a także ze zmniejszeniem częstości występowania niektórych nowotworów, w tym raka wątroby i piersi. Dla Spectora najbardziej zalecana ilość kawy to od dwóch do czterech filiżanek dziennie, zawsze dostosowana do indywidualnych potrzeb każdej osoby. "Zazwyczaj piję od trzech do czterech filiżanek dziennie. Jedną lub dwie, gdy wstanę, kolejną w połowie rana i ostatnią w porze obiadowej. Nie piję kawy po godzinie 14:00, aby nie zakłócało to mojego snu" – wyjaśnia.
Kawa z cukrem czy bez
Nawet pomimo entuzjazmu, Tim Spector zachowuje ostrożność. Nie proponuje uniwersalnej recepty ani nie twierdzi, że kawa sama w sobie jest lekarstwem. Podkreśla, że korzyści wydają się zależeć od rozsądnego wzorca spożycia i ogólnie zbilansowanej diety.Na przykład, dodawanie dużych ilości cukru lub picie kawy z ultraprzetworzonymi produktami niweluje wiele jej pozytywnych efektów. Pasuje to do szerszej perspektywy Spectora na temat zdrowia i mikrobiomu: nie ma jednego cudownego produktu spożywczego, ale małe, codzienne decyzje, które razem mogą przechylić szalę w stronę lepszego stanu zdrowia. Świadome podejście do spożycia kawy, wybór wysokiej jakości ziaren i unikanie zbędnych dodatków to klucz do czerpania z niej pełni prozdrowotnych właściwości.
