Poranna kawa może być dla wątroby ważniejsza, niż wynikałoby z samego działania pobudzającego. W badaniach regularne picie kawy łączono z niższym ryzykiem chorób wątroby, ale nie dotyczyło to każdej wersji tego napoju. Kluczowy okazuje się prosty szczegół: kawa z cukrem, syropem lub dużą ilością słodzików nie działa jak zwykła kawa.
Kawa a wątroba: znaczenie ma nie tylko kofeina
Regularne picie kawy łączono z niższym ryzykiem stłuszczeniowej choroby wątroby, włóknienia oraz raka tego narządu. Nie chodzi jednak o dowolny napój kawowy, ale przede wszystkim o zwykłą kawę bez cukru, syropów i dużej ilości słodzików. Włóknienie wątroby rozwija się wtedy, gdy po powtarzającym się przeciążeniu lub uszkodzeniu w narządzie odkłada się tkanka bliznowata. Jeśli proces postępuje, może prowadzić do marskości, czyli stanu, w którym zmniejsza się ilość zdrowej tkanki zdolnej do prawidłowej pracy. Kofeina może wpływać na ten mechanizm przez blokowanie receptorów adenozyny, uczestniczących w produkcji kolagenu, głównego składnika tkanki bliznowatej. „Ochronny wpływ kofeiny na wątrobę nie ogranicza się do jednego mechanizmu” - mówi Jill McNutt, dietetyczka. „Wydaje się również zakłócać inne sygnały napędzające stan zapalny i bliznowacenie, co może częściowo tłumaczyć, dlaczego ta korzyść tak konsekwentnie pojawia się w różnych typach chorób wątroby” - dodaje. W metaanalizie obejmującej 11 badań picie kawy wiązało się z o 35 proc. niższym prawdopodobieństwem istotnego włóknienia wątroby w porównaniu z osobami, które jej nie piły. Najczęściej wskazywana ilość to 2-3 filiżanki dziennie.
Kawa bez cukru na wątrobę wypada inaczej niż słodki napój kawowy
Największa różnica dotyczy dodatków. Czarna kawa, kawa z niewielką ilością mleka i słodki napój kawowy z syropem to z punktu widzenia diety nie ta sama kategoria. Korzyści opisywane w badaniach dotyczą przede wszystkim kawy niesłodzonej. „Korzyści dla wątroby są zasadniczo związane z samą kawą, a nie ze słodzonymi wersjami, do których wiele osób jest przyzwyczajonych” - mówi Jill McNutt, dietetyczka. Regularne picie niesłodzonej kawy łączono z niższym ryzykiem przewlekłej choroby wątroby, natomiast cukier i sztuczne słodziki wiązano z wyższym ryzykiem, szczególnie przy większych ilościach. „Wyższe ryzyko zdarzeń dotyczących wątroby obserwowano, gdy dana osoba spożywała 2 lub więcej łyżeczek sztucznych słodzików” - mówi Laney Miller, dietetyczka. To ważne rozróżnienie, bo w codziennym jadłospisie kawa łatwo przestaje być prostym napojem, a zaczyna przypominać deser. Dla wątroby liczy się więc nie tylko sam nawyk picia kawy, ale też to, czy do filiżanki trafiają cukier, syrop smakowy albo nadmiar słodzików.
Kawa a stan zapalny: antyoksydanty mogą wspierać komórki wątroby
Przewlekły stan zapalny może stopniowo obciążać komórki wątroby. Kawa zawiera związki bioaktywne, które neutralizują szkodliwe cząsteczki i mogą ograniczać sygnały zapalne. „Kawa zawiera wiele związków, które mogą zapewniać działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne” - mówi Laney Miller, dietetyczka. Jednym z nich jest kwas chlorogenowy, czyli związek o działaniu antyoksydacyjnym. W połączeniu z kofeiną może zmniejszać ilość reaktywnych form tlenu, które uszkadzają komórki wątroby. Znaczenie mają także diterpeny, czyli związki przeciwzapalne obecne w kawie. Mogą one dodatkowo chronić komórki wątrobowe przed przewlekłymi, niskonasilonymi uszkodzeniami, zwłaszcza u osób regularnie pijących alkohol. Korzystny kierunek widać również w badaniach krwi: u osób pijących kawę regularnie obserwowano niższe stężenia enzymów wątrobowych ALT i AST, wykorzystywanych w ocenie uszkodzenia komórek wątroby. Nie oznacza to, że kawa zastępuje diagnostykę, leczenie albo ograniczenie alkoholu, ale może być jednym z elementów codziennej profilaktyki.
Kawa a jelita i wątroba: znaczenie ma mikrobiota
Wątroba jest ściśle połączona z jelitami. Gdy równowaga bakterii jelitowych zostaje zaburzona, a bariera jelitowa staje się bardziej przepuszczalna, bakterie i ich produkty uboczne mogą przedostawać się do krwiobiegu, a następnie trafiać do wątroby. To może nasilać stan zapalny i stres oksydacyjny. Regularne picie kawy łączono z korzystniejszym składem mikrobioty jelitowej: większą liczbą bakterii uznawanych za pożyteczne i mniejszą liczbą tych potencjalnie szkodliwych. Kawa może też wzmacniać barierę jelitową przez zwiększanie ilości białek pomagających utrzymać szczelność wyściółki jelita. Sama kawa nie wystarczy jednak do ochrony wątroby. Znaczenie mają także dieta bogata w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i chude źródła białka, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu oraz nawodnienie.
