Popularność frytkownic beztłuszczowych w ostatnich latach znacznie wzrosła, między innymi za sprawą mediów społecznościowych. Użytkownicy cenią je za łatwość obsługi, możliwość ograniczenia ilości tłuszczu oraz przygotowywania chrupiących potraw.
Wbrew nazwie air fryer działa bardziej jak niewielki piekarnik z termoobiegiem niż tradycyjna frytkownica. Grzałka nagrzewa powietrze, a wentylator wymusza jego szybki obieg wokół produktów. Niektóre modele mają kilka komór, dzięki czemu można jednocześnie przygotowywać różne składniki posiłku.
Czy air fryer jest zdrowszy od tradycyjnej frytkownicy?
Jedną z największych zalet frytkownicy beztłuszczowej jest możliwość ograniczenia ilości tłuszczu wykorzystywanego podczas przygotowywania posiłków.
Tradycyjne przygotowanie frytek wymaga zanurzenia ziemniaków w gorącym oleju. W przypadku air fryera często wystarczy jedna łyżka tłuszczu. W efekcie tak przygotowane frytki mogą być mniej kaloryczne od smażonych w głębokim tłuszczu.
W urządzeniu można przygotować również warzywa, mięso drobiowe czy ryby, stosując niewielką ilość oleju. O wartości odżywczej posiłku decyduje jednak nie tylko sposób jego przygotowania, lecz także dobór składników.
Gotowe nuggetsy, pączki czy mrożone frytki nie stają się automatycznie zdrowym posiłkiem tylko dlatego, że zamiast tradycyjnego smażenia wykorzystano gorące powietrze. Ograniczenie ilości dodawanego tłuszczu nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych ze spożywaniem fast foodów.
Czy air fryer może zwiększać ryzyko raka? Naukowcy zbadali zawartość akrylamidu
Wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa frytkownic beztłuszczowych wynikają przede wszystkim z możliwości powstawania akrylamidu podczas obróbki termicznej żywności.
Akrylamid jest związkiem chemicznym, który powstaje między innymi podczas smażenia i pieczenia produktów bogatych w skrobię. Dotyczy to przede wszystkim ziemniaków, pieczywa i ciastek.
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza akrylamid do grupy 2A, obejmującej substancje prawdopodobnie rakotwórcze dla człowieka.
W 2024 roku w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Nutrition” opublikowano wyniki badania, w którym porównano zawartość akrylamidu w ziemniakach przygotowywanych na trzy sposoby.
Średnia zawartość akrylamidu wynosiła:
- 12,19 µg/kg w ziemniakach przygotowanych w air fryerze,
- 8,94 µg/kg w ziemniakach smażonych w głębokim tłuszczu,
- 7,43 µg/kg w ziemniakach pieczonych w piekarniku.
Chociaż najwyższą średnią zawartość akrylamidu odnotowano w przypadku frytkownicy beztłuszczowej, różnice pomiędzy poszczególnymi metodami przygotowania ziemniaków nie były istotne statystycznie.
Wyniki badania nie pozwalają więc stwierdzić, że korzystanie z air fryera jest bardziej szkodliwe dla zdrowia niż tradycyjne smażenie.
Dietetyczka Coralie Costi podkreśla, że nie wykazano bezpośredniego zagrożenia zdrowotnego wynikającego z samego korzystania z frytkownicy beztłuszczowej. Znaczenie mają przede wszystkim temperatura i czas przygotowywania potraw. Należy unikać ich nadmiernego przypiekania i przypalania.
Akrylamid w żywności. Co zaleca polski sanepid?
Państwowa Inspekcja Sanitarna przypomina, że akrylamid powstaje w produktach bogatych w skrobię podczas obróbki termicznej w temperaturze przekraczającej 120 st. C. Związek ten występuje między innymi we frytkach, chipsach ziemniaczanych, pieczywie, herbatnikach i kawie. W badaniach laboratoryjnych wykazano jego działanie rakotwórcze u zwierząt, natomiast wpływ spożywania akrylamidu na ryzyko nowotworów u ludzi pozostaje przedmiotem badań.
Polski sanepid zaleca, aby frytki, krokiety i pieczywo opiekać na złocisty, a nie ciemnobrązowy kolor. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zwraca dodatkowo uwagę na konieczność przestrzegania zalecanych temperatur i czasu przygotowywania potraw. W przypadku domowych frytek znaczenie ma również grubość pokrojonych ziemniaków - grubsze kawałki mogą zawierać mniej akrylamidu po obróbce termicznej.
Jak bezpiecznie korzystać z air fryera? Dwa sposoby na ograniczenie akrylamidu
Pierwszym sposobem na ograniczenie ilości akrylamidu jest namoczenie pokrojonych ziemniaków w wodzie, a następnie dokładne ich osuszenie przed rozpoczęciem pieczenia.
W przytoczonym badaniu naukowcy sprawdzili również wpływ moczenia ziemniaków przez 10 minut w wodzie o temperaturze pokojowej. Zabieg pozwolił obniżyć średnią zawartość akrylamidu w przypadku wszystkich trzech analizowanych metod przygotowywania frytek, choć różnica była istotna statystycznie jedynie podczas smażenia w głębokim tłuszczu.
Drugim sposobem jest urozmaicanie metod przygotowywania posiłków. Zamiast codziennie piec lub smażyć produkty w wysokiej temperaturze, warto częściej wybierać gotowanie na parze lub gotowanie w niższych temperaturach.
Nie ma potrzeby rezygnowania z frytkownicy beztłuszczowej. Warto jednak pamiętać, że sposób przygotowywania ziemniaków, temperatura pieczenia i stopień zrumienienia potrawy mają znaczenie nie tylko dla jej smaku, ale również dla zdrowia.
- Frontiers in Nutrition
- Państwowa Inspekcja Sanitarna
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej