Związek między dietą a stanem układu kostnego został szczegółowo przeanalizowany w badaniu opublikowanym w „The British Journal of Nutrition”. Naukowcy wykazali, że osoby spożywające większe ilości żywności wysoko przetworzonej mają niższą gęstość mineralną kości oraz wyższe ryzyko złamań biodra. Analiza objęła ponad 160 tysięcy uczestników z bazy UK Biobank, a obserwacja trwała ponad 12 lat.
Ultraprzetworzona żywność a kości
„Nasza kohorta była obserwowana przez ponad 12 lat i stwierdziliśmy, że wysokie spożycie ultraprzetworzonej żywności wiązało się ze spadkiem gęstości mineralnej kości w kilku miejscach, w tym w kluczowych obszarach górnej części kości udowej oraz odcinka lędźwiowego kręgosłupa” – mówi Lu Qi, lekarz i doktor nauk medycznych, współautor badania, profesor w Celia Scott Weatherhead School of Public Health and Tropical Medicine na Tulane University. Autor podkreśla również, że jest to pierwsze badanie, które bezpośrednio analizuje tę zależność u ludzi, a nie tylko w modelach pośrednich.
Ryzyko złamania biodra a dieta
W badaniu określono wyraźną zależność ilościową. Każde dodatkowe 3,7 porcji żywności ultraprzetworzonej dziennie zwiększało ryzyko złamania biodra o 10,5 procent. W praktyce oznacza to zestaw odpowiadający gotowemu daniu mrożonemu, napojowi gazowanemu i przekąsce typu ciasteczko. Dane epidemiologiczne wskazują, że tego typu produkty stanowią około 55 procent dziennego spożycia kalorii zarówno u dzieci, jak i dorosłych. W Stanach Zjednoczonych udział ten sięga nawet 70 procent całej podaży żywności. „Wzrost ryzyka złamania biodra o 10,5 procent ma znaczenie, szczególnie biorąc pod uwagę, jak poważne mogą być konsekwencje takich urazów dla mobilności i samodzielności, zwłaszcza u osób starszych” – mówi Grace Derocha, dietetyk kliniczny i krajowa rzeczniczka Academy of Nutrition and Dietetics. „To jednak obserwacja statystyczna, która pokazuje związek, a nie bezpośrednią przyczynę”.
Co niszczy kości?
Specjaliści wskazują kilka możliwych mechanizmów tłumaczących wpływ diety na gęstość kości. Dana Hunnes, starszy dietetyk kliniczny w UCLA Health, zwraca uwagę na rolę stanu zapalnego i niedoborów składników odżywczych. „Stan zapalny może być jednym z czynników prowadzących do obniżenia gęstości kości; niższe spożycie wapnia, fosforu, witaminy D i innych minerałów istotnych dla zdrowia kości może występować częściej, gdy częściej spożywana jest żywność ultraprzetworzona. Bez odpowiednich ilości tych składników gęstość kości może się obniżać” – mówi. Wskazuje również na znaczenie stylu życia. „Być może ludzie są też mniej aktywni, a mniejsza aktywność fizyczna także może obniżać gęstość kości, ponieważ nie dochodzi do takich samych obciążeń mięśni i kości jak przy większej aktywności. Wszystkie te czynniki mogą łącznie wpływać na tę zmianę”.
Gęstość mineralna kości a dieta
Najsilniejsze zależności odnotowano u osób poniżej 65. roku życia oraz u osób z niskim wskaźnikiem masy ciała, poniżej 18,5 BMI. W tej grupie wpływ diety na układ kostny był bardziej widoczny. Autorzy badania wskazują, że młodsze osoby mogą intensywniej przyswajać składniki obecne w żywności ultraprzetworzonej, co może wzmacniać efekt negatywny. Z kolei osoby z niedowagą już wcześniej znajdują się w grupie ryzyka problemów z kośćmi, co dodatkowo pogłębia obserwowane zależności.
Dieta na mocne kości co jeść – znaczenie składników odżywczych
Wpływ diety na zdrowie kości nie ogranicza się wyłącznie do eliminowania produktów wysoko przetworzonych. Istotna jest ogólna jakość żywienia oraz obecność kluczowych składników. „Mamy mocne dowody na to, że żywienie jest fundamentem zdrowia kości przez całe życie” – mówi Grace Derocha. „Diety bogate w żywność ultraprzetworzoną mogą prowadzić do niższego spożycia składników odżywczych i wyższego poziomu stanu zapalnego, co z czasem może negatywnie wpływać na kości”. David Cutler, lekarz medycyny rodzinnej z Providence Saint John’s Health Center w Santa Monica, zwraca uwagę na konkretne składniki. „Gdy występuje niedobór wapnia, witaminy D lub białka, ma to duży wpływ na gęstość kości. Inne składniki, takie jak magnez, potas i witamina K, również odgrywają istotną rolę”. Znaczenie ma także sposób komponowania diety. Produkty pełnowartościowe, takie jak warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, orzechy, nasiona i chude źródła białka, dostarczają zarówno podstawowych składników, jak i związków wspierających metabolizm kości.
Ultraprzetworzona żywność a skutki zdrowotne
Wpływ żywności wysoko przetworzonej nie ogranicza się do układu kostnego. W badaniach obserwacyjnych wiązano ją również z chorobami sercowo-naczyniowymi, otyłością oraz niektórymi nowotworami. Wspólnym elementem pozostaje niska wartość odżywcza i wysoka zawartość cukrów, soli oraz tłuszczów nasyconych. Theresa Gentile, dietetyk i rzeczniczka Academy of Nutrition and Dietetics, zwraca uwagę na praktyczne podejście do zmian żywieniowych. „Wprowadzanie małych zmian i przesunięć w diecie to najlepszy sposób na trwałe efekty. Najpierw warto skupić się na tym, co można dodać do diety, aby zwiększyć jej wartość odżywczą”. Podkreśla również rolę aktywności fizycznej. „Dieta może utrzymywać zdrowie kości i spowalniać ich utratę, ale najlepiej działa w połączeniu z treningiem oporowym. W diecie należy regularnie uwzględniać źródła wapnia, odpowiednią ilość białka oraz wystarczającą podaż energii”. Zależności między dietą a zdrowiem kości zyskują coraz więcej potwierdzeń w badaniach długoterminowych. Wspólnym wnioskiem pozostaje znaczenie jakości codziennego żywienia oraz ograniczania produktów wysoko przetworzonych w diecie.
